فلزات قیمتی در هنر جواهر سازی

انسان، همواره در پی کشف رازهای جهان و بهره‌گیری از منابع طبیعی برای بهبود زندگی و بیان هنر خود بوده است. یکی از درخشان‌ترین دستاوردهای این تلاش، کشف فلزات و پدید آوردن صنعت جواهرسازی است؛ صنعتی که پس از کشف نخستین فلز، «مس»، قدمت آن به هزاران سال پیش بازمی‌گردد.

شاهد این ادعا، کشف یک گردنبند باستانی در منطقه‌ای از عراق کنونی است که قدمتی نزدیک به ۱۰,۰۰۰ سال دارد. این اثر تاریخی، به عنوان یکی از نخستین نمونه‌های استفاده بشر از فلز برای ساخت زیورآلات، شناخته می‌شود.

فلزات قیمتی :

فلزات قیمتی یا گران‌بها به گروهی از فلزات گفته می‌شود که علاوه بر ارزش اقتصادی بالا، از ویژگی‌های فیزیکی منحصربه‌فرد و کاربردهای صنعتی گسترده‌ای برخوردارند. کمیابی این فلزات در طبیعت، مهم‌ترین دلیل ارزش بالای آن‌هاست. از نظر ساختاری نیز تفاوت‌های چشمگیری با فلزات معمولی دارند که از آن جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مقاومت در برابر اکسیداسیون: در مواجهه با اکسیژن و رتوبت هوا واکنش نمیدهند (اکسید نمیشوند )

• رنگ متمایز: دارای رنگ‌های مشخص و جذابی هستند.

• چکش‌خواری و شکل‌پذیری: در بعضی مواقع (مانند طلا ) نرم و بسیار شکل پذیر و چکش خوار هستند.

به دلیل همین ویژگی‌ها و ارزش ذاتی، بسیاری از مردم، فلزات قیمتی را نه تنها به عنوان زیورآلات، بلکه به عنوان یک سرمایه‌گذاری مطمئن خریداری میکنند.

عیار های موجود در بازار ایران

• طلای ۲۴ عیار: ۱۰۰٪ خلوص

• طلای ۲۲ عیار: ۹۱.۷٪ خلوص

• طلای ۲۱ عیار: ۸۷.۵٪ خلوص

• طلای ۱۸ عیار: ۷۵٪ خلوص

• طلای ۱۴ عیار: ۵۸.۳٪ خلوص

عیار:

عیار طلا یا  (GOLD PURITY) واحدیست که برای نمایش میزان خلوص یه قطعه به کار میرود (درصد طلای خالص به کار رفته نسبت به کل الیاژ فلز)

انواع فلزات قیمتی و گرانبها:

انواع فلزات قیمتی در حوزه جواهرات و طلا سازی عبارت است از:

1.طلا (طلای زرد) :

طلا(GOLD)  یکی از فلزات گرانبها و قیمتی است که انسان های عصر حجر به عنوان زیورالات از آن استفاده میکردند.

اگرچه تاریخ دقیق کشف طلا نامشخص است، اما کشف قدیمی‌ترین معدن طلا که به سال‌های ۴۲۰۰ تا ۴۷۰۰ قبل از میلاد مربوط می‌شود، گواهی بر این است که طلا یکی از نخستین فلزات قیمتی کشف‌شده توسط بشر است.

2.طلای سفید:

طلای سفید در واقع همان طلای زرد است که با فلزاتی سفیدرنگ مانند نیکل، پالادیوم یا پلاتین ترکیب شده و سپس معمولاً با یک لایه رودیوم روکش می‌شود. این روکش نه تنها به سفیدی و درخشندگی آن می‌افزاید، بلکه از آن در برابر سایش محافظت می‌کند.

• حساسیت به نیکل: از آنجا که برخی افراد به نیکل حساسیت دارند، در بسیاری از موارد از پالادیوم که فلزی گران‌قیمت‌تر و(کم‌حساسیت‌زا) است، استفاده می‌شود.

• مزیت پالادیوم: استفاده از پالادیوم این مزیت را دارد که اغلب نیاز به روکش رودیوم را از بین می‌برد، زیرا خود رنگ سفید ماندگاری دارد.

با این که پالادیوم از نیکل گرانتر است اما مزایای منحصر به فردی نیز دارد که به انها اشاره میکنیم.

• به هنگام استفاده از روکش پالادیوم دیگر نیاز به استفاده از روکش رودیوم نیس زیرا نوعی رد خاکستری رنگ از خود به هنگام ساییدی به جای میگذارد.
• وقتی که روکش پالادیوم جایگزین نیکل میشود احتمال وانگش های الرژیک و پوستی را به صفر نزدیک تر میکند.

3.نقره(Silver):

جایگاه دوم در رتبه بندی محبوبیت در بین فلزات گرانبها به فلز نقره (Argentum) میرسد. نقره همچون طلا فلزی براق, نرم و به شدت براق و درخشنده است و عموما در طبیعت با درصد خلوص بسیار بالا و گاهی به صورت الیاژ مخلوط با طلا و دیگر فلزات در قالب سنگ های معدنی مشاهده می شود.

نقره نیز مانند طلا عیار بندی مخصوص خود را دارد که مرسوم ترین عیار نقره 925 است که 92.5% از ان را نقره و 7.5 % مابقی ان را فلز مس تشکیل میدهد ( خود فلز مس نیز یکی از فلز های  قیمتی به شمار میرود) فلز نقره با این که دومین رتبه از فلز قیمتی در صنایع جواهر سازی را دارد اما به دلیل خصوصیات بارز این فلز نسبت به طلا در بسیاری از صنایع جایگته ویژه خود را داراست.

خصوصیات نقره :

• چگالی و وزن کمتر نسبت به طلا
• تراکم و سختی بیشتر نسبت به طلا
• محبوبیت بیشتردر بین اقشار جوان و گاهی اوقات مردان
• و قیمت کمتر به نسبت طلا

4.مس :

مس اگرچه در انتهای این فهرست قرار دارد، اما نقشی کلیدی در صنعت جواهرسازی ایفا می‌کند. اگرچه ممکن است در تماس طولانی با پوست، اثر سبز یا سیاه رنگ به جای بگذارد، اما کاربردهای آن انکارناپذیر است:

• تغییر رنگ فلزات: از مس برای ایجاد رنگ‌های مختلف در آلیاژهای طلا (مانند طلای رزگلد) استفاده می‌شود.

• کاهش عیار: برای ساخت طلای با عیار پایین‌تر (مانند ۱۸ یا ۱۴ عیار)، طلای خالص را با مس ترکیب می‌کنند.

برخی از مزایا و کاربرد های مس:

• کمک به تغییر رنگ طلا در صورت نیاز
• کمک به کم کردن عیار(قیراط) و خلوص طلا در صورت نیاز
• و …….

چشم انداز آینده!

جهان فلزات قیمتی بسیار گسترده‌تر از این چهار فلز است (مانند پلاتین، پالادیوم و…). اما در این مقاله سعی کردیم به مهم‌ترین فلزات گران‌بهایی بپردازیم که سهمی اساسی در صنعت زیورآلات و طلاسازی دارند. هر یک از این فلزات، با ویژگی‌های منحصربه‌فرد خود، دنیایی از زیبایی، ارزش و خلاقیت را برای انسان به ارمغان آورده‌اند.